鹎科(学名:;鹎读音bēi)有27属139种355亚种。分布于亚洲南部、东南亚、非洲等热带地区。中国有4属20种。中、小型鸣禽。喙形较细尖,先端微下弯;翅短圆;尾细长,方尾或圆尾;腿短,跗跖 短弱,大多被以靴状鳞;体羽柔长而松软,后颈见有纤羽。树栖性,以果实为主食,兼吃昆虫,夏季育雏期间捕食大量昆虫;在树上编碗状巢,产卵4-5枚;由双亲孵化,孵化期12~15天,雏期约15天。善鸣。
外形特征
该科鸟类共139种,为中小型鸟类,嘴形变化较大,常有嘴须。主要分布于非洲和亚洲,其中包括几种绿鹎和褐鹎。体长约14-28厘米,活跃,鸣声嘈杂,羽色单调。有时危害果园。鹎属(Pycnonotus)43种,代表种为黑眼鹎,体长18厘米,褐灰色。红耳鹎是印度到中国南部的本地种。黑喉红臀鹎产于巴基斯坦到爪哇(原产地),引入斐济群岛。旋木鹎属(Phyllastrephus)23种,常见于热带非洲。雀嘴鹎属(Spizixos)产于东南亚。须冠鹎属(Criniger),分布自喜马拉雅到巴厘岛(Bali)。黑短脚鹎是体型最大的种之一,体长25厘米,分布在马达加斯加、印度洋岛屿和亚洲南部,东到台湾,有灰色和黑白相间的亚种。
中国常见的种类有:白头鹎,头部黑色、枕部羽白色,俗称“白头翁”;白喉冠鹎,头枕部发状羽长而多,头顶羽冠显著,喉部羽白色;黑短脚鹎,头颈部白色或黑色,其余体羽纯黑色,跗跖稍短于嘴峰或几乎等长;领雀嘴鹎又名绿鹦嘴鹎,嘴短厚似鹦鹉;全身大都绿色。
栖息环境
主要栖息于河流、湖泊、水库、水塘等水域岸边,也栖息于农田、湿草原、沼泽等湿地,有时还栖于水域附近的居民点和公园。
生活习性
常单独成对或呈3-5只的小群活动。迁徙期间也见成10多只至20余只的大群。多栖于地上或岩石上,有时也栖于小灌木或树上,多在水边或水域附近的草地、农田、荒坡或路边活动,或是在地上慢步行走,或是跑动捕食。遇人则斜着起飞,边飞边鸣,声音清脆响亮,飞行姿式呈波浪式,有时也较长时间地站在一个地方,尾不住地上下摆动。

主要以昆虫为食,主要为鞘翅目、双翅目、鳞翅目、膜翅目、直翅目等昆虫,如象甲、蛴螬、叩头甲、米象、毛虫、蝗虫、蝉、螽斯、金龟子、蚂蚁、蜂类、步行虫、蛾、蝇、蚜虫、蛆、蛹和昆虫幼虫等。此外也吃蜘蛛等其他无脊椎动物,偶尔也吃植物种子、浆果等植物性食物。
分布范围
分布于亚洲南部、东南亚、非洲等热带地区。
繁殖方式
繁殖期3-7月。通常营巢中边等水域附近岩洞、岩壁缝隙、河边土坎、田边石隙以及河岸、灌丛与草丛中,也在房屋屋脊、房顶和墙壁缝隙中营巢,甚至有在枯木树洞和人工巢箱中营巢的。巢呈杯状,外层粗糙、松散,主要由枯草茎、枯草叶和草根构成,内层紧密,主要由树皮纤维、麻、细草根等编织而成。巢内垫有兽毛、绒羽、麻等柔软物。营巢由雌雄亲鸟共同承担,巢筑好后即开始产卵,每窝产卵通常为5-6枚,但也有每窝少至4枚和多至7枚的。卵的颜色多样、被各种色斑。孵卵由雌雄亲鸟轮流进行,但以雌鸟为主,孵化期12天。雏鸟晚成性,孵出后由雌雄亲鸟共同育雏,14天左右雏鸟即可离巢。

该科种类
鹎科(27属,139种)-中文名称 学 名-中文名称学 名1金冠鹎Alophoixus affinis71包氏旋木鹎Phyllastrephus baumanni2灰颊冠鹎Alophoixus bres72卡氏旋木鹎Phyllastrephus cabanisi3芬氏冠鹎Alophoixus finschii73灰绿旋木鹎Phyllastrephus cerviniventris4黄腹冠鹎Alophoixus flaveolus74灰冠旋木鹎Phyllastrephus cinereiceps5白喉褐冠鹎Alophoixus ochraceus75姬旋木鹎Phyllastrephus debilis6白喉冠鹎Alophoixus pallidus76费氏旋木鹎Phyllastrephus fischeri7灰头冠鹎Alophoixus phaeocephalus77黄纹旋木鹎Phyllastrephus flavostriatus8安氏绿鹎Andropadus ansorgei78苍绿旋木鹎Phyllastrephus fulviventris9纯色绿鹎Andropadus curvirostris79托罗绿旋木鹎Phyllastrephus hypochloris10细嘴绿鹎Andropadus gracilirostris80小旋木鹎Phyllastrephus icterinus11灰绿鹎Andropadus gracilis81利比里亚旋木鹎Phyllastrephus leucolepis12黄腹绿鹎Andropadus importunus82洛氏旋木鹎Phyllastrephus lorenzi13黄须绿鹎Andropadus latirostris83马岛旋木鹎Phyllastrephus madagascariensis14塞氏绿鹎Andropadus masukuensis84绿旋木鹎Phyllastrephus poensis15纹颊绿鹎Andropadus milanjensis85灰头旋木鹎Phyllastrephus policephalus16喀麦隆鹎Andropadus montanus86旋木鹎Phyllastrephus scandens17东绿鹎Andropadus nigriceps87锯齿旋木鹎Phyllastrephus strepitans18西绿鹎Andropadus tephrolaemus88暗色旋木鹎Phyllastrephus tenebrosus19小绿鹎Andropadus virens89褐旋木鹎Phyllastrephus terrestris20肖氏白尾鹎Baeopogon clamans90泽氏旋木鹎Phyllastrephus xavieri21白尾鹎Baeopogon indicator91短嘴旋木鹎Phyllastrephus zosterops22灰头须鹎Bleda canicapilla92黑头鹎Pycnonotus atriceps23绿尾须鹎Bleda eximia93白喉红臀鹎Pycnonotus aurigaster24小须鹎Bleda notatus94黑眼鹎Pycnonotus barbatus25须鹎Bleda syndactyla95橙斑鹎Pycnonotus bimaculatus26金绿鹎Calyptocichla serina96纹耳鹎Pycnonotus blanfordi27黄颈绿鸫鹎Chlorocichla falkensteini97红眼褐鹎Pycnonotus brunneus28黄喉绿鸫鹎Chlorocichla flavicollis98黑喉红臀鹎Pycnonotus cafer29黄腹绿鸫鹎Chlorocichla flaviventris99南非鹎Pycnonotus capensis30娇绿鸫鹎Chlorocichla laetissima100灰腹鹎Pycnonotus cyaniventris31普氏绿鸫鹎Chlorocichla prigoginei101红宝石喉鹎Pycnonotus dispar32绿鸫鹎Chlorocichla simplex102小褐鹎Pycnonotus erythropthalmos33西须冠鹎Criniger barbatus103凤头褐鹎Pycnonotus eutilotus34红尾须冠鹎Criniger calurus104纹喉鹎Pycnonotus finlaysoni35东须冠鹎Criniger chloronotus105黄绿鹎Pycnonotus flavescens36白须冠鹎Criniger ndussumensis106黑冠鹎Pycnonotus flaviventris37黄须冠鹎Criniger olivaceus107安达曼鹎Pycnonotus fuscoflavescens38栗背短脚鹎Hemixos castanonotus108白眉黄臀鹎Pycnonotus goiavier39灰黑短脚鹎Hemixos cinereus109火焰喉鹎Pycnonotus gularis40灰短脚鹎Hemixos flavalus110睁眼鹎Pycnonotus hualon41绿短脚鹎Hypsipetes borbonicus111红耳鹎Pycnonotus jocosus42厚嘴短脚鹎Hypsipetes crassirostris112白颊鹎Pycnonotus leucogenys43方尾黑鹎Hypsipetes ganeesa113条纹鹎Pycnonotus leucogrammicus44黑短脚鹎Hypsipetes leucocepalus114白耳鹎Pycnonotus leucotis45马岛短脚鹎Hypsipetes madagascariensis115白眉鹎Pycnonotus luteolus46绿翅短脚鹎Hypsipetes mcclellandii116黑冠黄鹎Pycnonotus melanicterus47尼科巴短脚鹎Hypsipetes nicobariensis117黑白鹎Pycnonotus melanoleucos48毛里求斯短脚鹎Hypsipetes olivaceus118婆罗洲鹎Pycnonotus montis49科摩罗短脚鹎Hypsipetes parvirostris119蓝肉垂鹎Pycnonotus nieuwenhuisii50白头短脚鹎Hypsipetes thompsoni120红眼鹎Pycnonotus nigricans51布氏短脚鹎Hypsipetes virescens121黄耳鹎Pycnonotus penicillatus52黄眉鹎Iole indica122橄榄褐鹎Pycnonotus plumosus53黄臀灰胸鹎Iole olivacea123灰头鹎Pycnonotus priocephalus54灰眼短脚鹎Iole propinqua124白眼褐鹎Pycnonotus simplex55黄眉绿鹎Iole virescens125白头鹎Pycnonotus sinensis56斑鹎Ixonotus guttatus126鳞胸鹎Pycnonotus squamatus57栗耳短脚鹎Ixos amaurotis127纵纹绿鹎Pycnonotus striatus58黄鹎Ixos everetti128台湾鹎Pycnonotus taivanus59纹羽鹎Ixos malaccensis129绿冠鹎Pycnonotus tympanistrigus60黄腹鹎Ixos palawanensis130黄肉垂鹎Pycnonotus urostictus61菲律宾鹎Ixos philippinus131黄喉鹎Pycnonotus xantholaemus62棉岛鹎Ixos rufigularis132白眶鹎Pycnonotus xanthopygos63纹胸鹎Ixos siquijorensis133黄臀鹎Pycnonotus xanthorrhous64巽鹎Ixos virescens134黄冠鹎Pycnonotus zeylanicus65黑领鹎Neolestes torquatus135钩嘴鹎Setornis criniger66黄翼斑斗鹎Nicator chloris136凤头雀嘴鹎Spizixos canifrons67东非斗鹎Nicator gularis137领雀嘴鹎Spizixos semitorques68黄喉斗鹎Nicator vireo138沼泽鹎Thescelocichla leucopleura69白喉旋木鹎Phyllastrephus albigularis139丝背鹎Tricholestes criniger70阿氏旋木鹎Phyllastrephus apperti---
保护级别
全部列入《世界自然保护联盟》(IUCN)ver 3.1:2009年鸟类红色名录。

极危(CR)——1种;濒危(EN)——2种;易危(VU)——9种;近危(NT)——15种;不详(DO)——2种;低危(LC)——110种。
中国物种全部列入中国国家林业局2000年8月1日发布的《国家保护的有益的或者有重要经济、科学研究价值的陆生野生动物名录》。